اواسط شب بوده هلاكوخان بخواب فرو مىرود ، خواجه فكر مىكند كه اگر براى اين مطلب او را بيدار كند ممكن است با خوى عصبى كه دارد باعث تغيّر او شود ، و اگر بگذارد صبح شود ممكن است وقوع خسوف را باور نكند ، لذا تدبيرى به كار مىبرد و به لشكريان مىگويد : اژدها ماه را گرفته ، و شما مس بكوبيد و هياهو كنيد تا اژدها بترسد و ماه را رها كند ، در نتيجه اين تدبير و بر اثر صداى كوبيدن مس و هياهوى لشكر هلاكوخان از خواب بيدار و از موضوع مستحضر مىگردد . اين دستور خواجه از ناحيه افراد سپاه در اطراف و اكناف از شهر و ده دهن بدهن افشاء گرديده است ، از آن ببعد هر موقع خسوف يا كسوف واقع مىشده عوام الناس براى ترسانيدن اژدها كه ظل است مس مىكوبيده‌اند ، و بعدا شليك تفنگ و ديگر خرافات هم به آن اضافه شده است . صدر المتألهين قدّس سرّه در رسله حدوث در تعريف ثالس ملطى گويد : و هو شيخ كبير نشر حكمته ، و علمهم بالحوادث الفلكية كالخسوفات و غيرها ، و أمرهم بضرب الطاسات فى خسوف وقع فى اثناء الليل يشاهده من لم يكن يقظان فكان رسما الى الآن . . . . « 1 » كيف كان اين بود ريشه تاريخى رسم و آيين عوام الناس در گاه خسوف و كسوف نيّرين و شبيه آن را در هنگام زمين لرزه إعمال مىكنند . چنان‌كه بيرونى در كتاب « ماللهند » گويد : انّ الهند يضربون فى وقت الزلازل كيزان دورهم على الارض و يكسرونها تفألا و نفيا للشؤم ، « 2 » و آنچه را كه شريعت ختم محمّدى صلّى اللّه عليه و إله و سلّم در هنگام انخساف و انكساف دستور داده است نماز آيات است ، آن هم نه براى اين‌كه به نماز

--> ( 1 ) . رساله حدوث از جمله رسائل صدر المتألهين ، چاپ سنگى ، ص 68 . ( 2 ) . ص 499 ، ط 1 ، حيدر آباد دكن هند .